John de Mol viert op 13 augustus de eerste verjaardag van Talpa. Het wordt echter geen feest, want voorlopig heeft zijn troetelkind veel kritiek en weinig kijkers opgeleverd. Hoogste tijd voor een tussenbalans.
DOOR: GABRIEL ALEXANDER DERIGA
VOOR: HELDER INTERVIEWMAGAZINE
GEVOLGEN VAN DE KOMST VAN TALPA
Cornald Maas, tv-criticus:
“Het mooie van Talpa is dat het Hilversum op haar grondvesten heeft doen schudden, wat leidde tot een andere programmering bij de publieke omroep. Ze werden er scherper door, maar bleven tegelijkertijd in het ongewis, want wekelijks maakte Talpa een transfer van een tv-ster bekend en leek het klap na klap uit te delen.”
Lennart van der Meulen, netcoördinator Nederland 3:
“We werden zeker scherper. De komst van Talpa heeft ervoor gezorgd dat het proces om zenders anders in te richten is versneld, want Nederland 2 verloor 4% marktaandeel. Wij hadden minder te lijden. Voor de komst van Talpa hadden we op zaterdag een marktaandeel van 24% en in de rest van de week 5%. Nu is dat evenwichtiger omdat Paul de Leeuw afgelopen jaar is doorgebroken als breed en goed gemaakt amusement en doordat we met De Wereld Draait Door een nieuw, succesvol ancherprogramma hebben gekregen.”
Tygo Gernandt, acteur in Talpa-serie Van Speijk:
“Je kan klagen over van alles en nog wat, maar alle Nederlandse acteurs hebben het afgelopen jaar wel een keer gespeeld in een Talpa-serie. De komst van Talpa is goed geweest voor de Nederlandse acteurs.”
HET IMAGO
Gijs ten Kate, imagodeskundige:
“‘Talpa? Dat is toch van die geldwolf…’ Dat is het beeld dat heerst bij de mensen. Joop van den Ende houdt van artiesten en zijn vak, en heeft een kwalitatieve focus. Dat hij miljonair is geworden boeit niet zo. Maar bij De Mol is dat andersom. Hij koopt sterren en programma’s in en wanneer dat geen succes wordt, laat hij het gewoon vallen. Er zijn een paar authentieke sterren zoals Jack Spijkerman, maar als die weggaan blijft het fenomeen Talpa over en dat heeft geen lading, binding, warmte en sympathie.”
Viggo Waas, cabaretier van Koppensnellers:
“Aan Talpa hangt de geur van alleen maar geld willen verdienen. Ik heb er niet voor gestudeerd, maar aan de top van Talpa zijn fouten gemaakt. Het valt me tegen van de leiding dat er niet goed nagedacht is over het imago; welk publiek willen we aanspreken, hoe gaat we dat bereiken, etc. Het lijkt wel of er geen visie is aan de top en dat verbaast me van mensen als John de Mol en Remko van Westerloo.”
Patricia van Overdam, RTV director van mediabureau Kobalt:
“Het slechte imago van Talpa valt wel mee. De kwaliteit van de programma’s doen over het algemeen niet af aan de programma’s van andere zenders, dus het imago is geen reden om niet op Talpa te adverteren. Echter, onze analyses geven aan dat Talpa nauwelijks bereik toevoegt. Ze beloofden veel en maakte dat in de eerste maanden ook waar met een marktaandeel van 10.7, maar inmiddels behalen ze een aandeel van 6.5. Voorwaarden dan ook om Talpa in te schakelen is dat de prijs lager dient te liggen dan de concurrerende partijen. Daarnaast is Talpa interessant vanwege bepaalde programmeringen zoals de voetbalwedstrijden, waar je soms als adverteerder gewoon bij moet zitten.”
Lennart van der Meulen:
“Drie miljoen sportliefhebbers die naar Studio Sport keken, werden voor het eerst geconfronteerd met minutenlange reclameblokken die de sportuitzending doorzeven. Daar raak je die mensen mee. Het grootste gedeelte haakte af en dat imago gaat aan de hele zender kleven. Vandaar kom je in een negatieve spiraal terecht.”
Hans Beerekamp, tv-recensent voor NRC Handelsblad en deelnemer aan Talpa’s programma De Slimste:
“Onbewust heeft Talpa een negatief imago gecreëerd, doordat ze de grote tv-sterren wegkochten en reclame gingen uitzenden tijdens De Wedstrijden. Dat negatieve imago is versterkt door de publieke omroep die niet heeft nagelaten mee te gaan met de publieke opinie door te roepen hoe het toch mogelijk was dat uitgerekend Jack Spijkerman voor het grote geld kiest. Ik dacht dat Talpa met het vele geld en hun innovativiteit na een half jaar het negatieve imago wel kon pareren, maar dat is niet gelukt omdat Talpa heeft ingezet op een brede verzameling doelgroepen. Dat kan niet; het is een tv-wet dat je je als zender moet positioneren.”
DE SUCCESSEN
Van Speijk
Tygo Gernandt:
“Van Speijk is een geslaagde serie geworden. Het is ook niet zomaar een serie – we hadden de beste cameracrew en materiaal, en het is geschoten op film. Boks, de andere politieserie van Talpa, vind ik een beetje lijken op Baantjer. Dat bedoel ik niet negatief, maar er is een moord gepleegd en dan word er uitgezocht waar iedereen was om negen uur. Bij Van Speijk gebeurt er om de twee minuten een onbenullig dingetje dat we allemaal herkennen uit onze omgeving: een bloempot die naar beneden valt of een buurman die het warm heeft omdat de verwarming aan staat. En dat over de top gespeeld; het knalt er lekker in! Of iets een succes wordt, weet je nooit van te voren. Van Speijk werd dat wel, mede door de leuke groep acteurs. Als andere acteurs erin zouden spelen, was het misschien een heel ander verhaal geworden.”
Sponsor Loterij Super Surprise Show (Een succes?)
Henny Huisman:
“De kijkdichtheid was 3.8, wat ongeveer 500.000 kijkers betekent. Talpa was daar heel tevreden mee, terwijl ikzelf hoopte op een miljoen kijkers. Maar ja, NSE zat ervoor en dat had een kijkdichtheid van 0.4, dus je hebt een lead-in, kijkers die meegaan naar het volgende programma, van nul komma niks. Ik maak dit programma met heel veel liefde en dus is het af en toe wel frustrerend dat er weinig mensen kijken. Vorig jaar was ik te zien op de EO en qua kijkcijfers verschilt dat niet veel met Talpa. Maar voor de Sponsor Loterij was het een groot succes, want ze kregen er 130.000 nieuwe leden bij.
“Ik was niet echt verbaasd dat de Surpriseshow terugkwam bij Talpa want producent Marijke Schaaphok heeft de rechten en wilde dit programma graag nog een keer met mij maken. En natuurlijk ben ik Talpa dankbaar, want uiteindelijk is het een prachtig programma om te doen. In 1988 won ik er al de televisierring mee, dat lijkt wel prehistorie. Het programma kleeft aan mij.”
Boks
Maarten Spanjer:
“Volgens mij is Boks wel een succes. Gezien de middelen ben ik tevreden. De producent kreeg namelijk pas laat het groene licht en dus moesten de scripts haastig worden aangeleverd. Ik begrijp dat er mensen zijn die de teksten niet geweldig vinden, maar het was al een wonder dat we ze op tijd kregen. Ikzelf heb er geen problemen mee.
“We begonnen met meer dan een miljoen kijkers en naar de laatste afleveringen keken ongeveer 400.000 mensen. Die daling hadden we verwacht, want we kregen concurrentie van Dancing with the Stars en het was in mei mooi weer. Bovendien stopte het voetbalseizoen en die kijkers keken ook naar Boks. Desondanks was het marktaandeel vrij behoorlijk.
“Dat sommigen de vergelijking maken met Baantjer vind ik helemaal niet erg. Baantjer loopt al een jaar of twaalf en doet het erg goed. Ik vind het eigenlijk gezeur; je kunt de overeenkomsten zien, maar ook de verschillen. Het grootste verschil tussen mij en Piet Römer is 30 kilo. Ik had begrepen dat Talpa een paar politiezenders zou uitzenden en dan door zou gaan met de meest succesvolle. Lijkt me logisch.”
DE TELEURSTELLINGEN
NSE Nieuws
Mark Koster, (voormalig) hoofdredacteur NSE Nieuws:
“Met mijn komst in december kozen we voor het nieuws en als er belangrijk sport of entertainmentnieuws was, brachten we dat ook. Het programma ging dan ook NSE Nieuws heten. Ik ben het eens met het idee om nieuws op een andere manier te gaan maken. RTL probeert dat ook. We hadden goede verhalen die niet werden opgepakt, dus een beetje respect is op z’n plaats. Helaas hadden we te weinig geld. Ik denk dat ons budget 1/10e was van dat van het NOS Journaal. Maar de belangrijkste reden is dat we te weinig tijd kregen. Het absurde was namelijk dat in de herhaling rond middernacht meer gekeken werd naar NSE Nieuws dan in de reguliere uitzending. Er is dus zeker publiek voor NSE Nieuws.
“Nu ben ik druk bezig met Campus-tv; dat is het eerste product van mijn internetbedrijf waar ook Wouter Laumans (Zembla) bij betrokken is. We willen dagelijks één of twee nieuwe filmpjes brengen en ik ben hiervoor in gesprek met diverse partijen waaronder de Universiteit van Amsterdam. Ik wil ook opleidingen bieden aan mensen die filmpjes willen leren maken.”
Cornald Maas:
“NSE wilde de andere bulletins het nakijken geven en dat had gekund met goede buitenlandse correspondenten, maar die kosten nu eenmaal geld. Er is gewoon niet goed nagedacht over de formule. Iedereen kijkt naar je en heeft er een mening over, dus je hebt niet de tijd om steeds je formule om te gooien. Ik denk ook niet dat de mensen zitten te wachten op de mening van Beau over het nieuws.”
Koppensnellers
Viggo Waas:
“We zijn moe. In plaats van twaalf maakten we dit jaar twintig afleveringen en je merkt dat de grappen op zijn. Je kunt je afvragen hoe lang de houdbaarheid van dat programma nog is. Vorig jaar, toen we nog bij de VARA zaten, dachten we er al over om er nog maar één seizoen aan te plakken. Ik vind het niet zo erg dat Koppensnellers niet zo veel kijkers trekt, want dat hoort een satirisch programma ook niet te doen. Als je op een satirische manier een mening verkondigt waar logischerwijs een beperkte groep mensen mee eens is, dan trek je niet veel kijkers. Het probleem van Koppensnellers én Talpa, is dat ze zich niet hebben weten te onderscheiden. Ze hebben goede dingen van andere zenders overgenomen en hebben daarom geen eigen gezicht. Alleen had er een nieuwe impuls geven moeten worden aan het programma, maar dat is niet gelukt. Mensen die verantwoordelijk zijn voor Koppensnellers hadden dat voor elkaar moeten krijgen. En tijd geven vind ik een stom argument. Dan had je er langer over moeten nadenken voordat je het op de buis brengt. Het is hetzelfde alsof je elf voetballers in het veld stuurt en daarna gaat kijken hoe je gaat spelen. Dat kan de leiding zichzelf aanrekenen."
Cornald Maas:
“Bij de VARA creëerde Jack een sfeer van sociale democratie waarin de patsers niet de favorietenrol hadden. En dan stapt hij voor een zak geld over naar een commerciële zender! De achterban heeft daar logischerwijs problemen mee en ik heb nooit begrepen dat Jack dat niet snapt. En het is onzin om te zeggen dat het publiek de zender niet kan vinden, want Gordon&Joling werd wel goed bekeken. Dus mensen weten Talpa best te vinden, als ze het willen vinden.”
DE FOUTEN
Henny Huisman:
“Waar staat Talpa voor? Is een goede vraag. Ze zijn zoekende en ik denk dat John het liefst Sport7 wil. Hij is bezeten van sport en de rest breid hij erom heen, maar met breien laat je wel eens steekjes vallen. Toch durft John tenminste zijn nek uit te steken en daar heb ik respect voor – het is zo makkelijk om veel commentaar te geven. Kijkers hebben een bepaalde gewenning; als ze naar Studio Sport keken, zagen ze de wedstrijden van de grote clubs eerst en daarna de kleinere clubs. Bij Talpa doen ze dat andersom en dat zijn de mensen niet gewend. Daarom keren ze zich tegen de zender. Dat is iets van alle tijden. Vroeger riep ik ook dat omroepen niet zonder omroepsters kunnen. Men zei: “Wat lul je nou, dat is ouderwets.” Tegenwoordig kun je niet meer voorstellen dat er een dame in beeld komt die vertelt welke programma’s er komen.”
Lennart van der Meulen:
“Een sterke horizontale programmering moet kijkers trekken en vasthouden. Talpa heeft dat geprobeerd in de vooravond, maar dat is niet gelukt; er is geen vaste schare kijkers die inschakelen en blijven hangen. Talpa zit gewoon niet in de voorkeurszet van kijkers. Mensen denken niet: ‘even kijken wat Talpa nu uitzend.’ Bovendien staan veel programma’s kort, zo’n 6 of 7 afleveringen, waardoor je geen publiek opbouwt.
“De belofte dat er veel nieuwe dingen zouden komen is uitgemond in het kopiëren van bestaande formats, en oude formats leken te veel op wat er al was. Het gat tussen de belofte en wat er uiteindelijk in het eerste jaar van waar is gemaakt, is te groot en daar prikken kijkers doorheen. 70% van je aanbod hoort aangekocht te worden en 30% is eigen productie, maar De Mol kan vanwege ingewikkelde constructies niet beschikken over goede aankopen, dus valt hij terug op veel herhalingen.”
Monica Galer, directeur televisieproducent Bluecircle, produceert o.a. Lotte en Gordon&Joling over de vloer:
“Sommige programma’s staan inderdaad kort, waardoor je het risico loopt om publiek dat je net hebt gewonnen met een succesvolle serie weer kwijt te raken. Maar dat risico is onvermijdelijk als je erachter wil komen wat het publiek wil zien. Het is een internationale trend dat zenders een nieuw programma kort op de zender brengen om te zien of het succesvol is. Blijkt dat inderdaad een succes, dan zal de tweede serie meer afleveringen beslaan.
“Ik maak een programma voor een publiek en ik wist precies wat Talpa’s beoogde doelgroep was, maar soms blijkt het uiteindelijke publiek dat je bereikt niet hetzelfde. Soms breng je iets waarvan je denkt dat het publiek leuk vindt, maar blijk je je te vergissen.”
Gijs ten Kate:
“De Nederlandse televisie heeft een bepaalde historie van gemoedelijkheid en de zenders staan dicht bij de mensen. En dan komt John de Mol en die zegt: ‘I buy this place.’ Hji gooit sterren bij elkaar op een zender, plakt zijn eigen naam erop en verwacht dat men gaat kijken. Dat vinden mensen niet leuk. De Mol schoffeert daarmee de traditie. Het is een beeld dat je vaker in het bedrijfsleven ziet; een pionier die succesvol is geworden, ook financieel, denkt dat hij de wijsheid in pacht heeft. Hij denkt dat de wereld maakbaar is. Maar je kan de kijker niet dwingen om van je te houden.”
Cornald Maas:
“Het ging al fout bij de programmering. Niemand weet waar de zender voor staat als je eerst iets serieus uitzend als Barend en van Dorp en dat laat volgen door Kim Holland. Er zijn denkfouten gemaakt en dat vind ik erg vreemd omdat er toch hele capabele mensen bij Talpa werken. Verder lijkt het Nederlandse televisielandschap een beetje vol. De koek is op, zeker als je met een programma komt als Entertainment Live, dat met dezelfde nieuwtjes komt als RTL Boulevard of SBS Shownieuws.”
Hans Beerekamp:
“Veel mensen beschouwde Talpa als de grote concurrent van RTL4, maar Talpa is dat helemaal niet. John de Mol ziet zijn zender als speelruimte om nieuwe formats op uit te proberen, om vervolgens een succesvol format wereldwijd te verkopen, zoals met Big Brother is gebeurd. Daar verdiend hij gigantisch mee. Het uitproberen vind ik goed gelukt met het Nederlandse drama dat ze hebben ontwikkeld. Kijk, voor een televisieproducent zijn niet alleen de kijkcijfers van belang, maar het gaat ook om geld verdienen. Als De Mol over 5 jaar een tv-format wereldwijd weet te verkopen, blijkt het een slimme zet te zijn.”
DE TOEKOMST
Dit jaar nog, of toch zeker volgend jaar, zal John de Mol met een tweede televisiezender komen. Dit maakte hij 12 augustus 2005 bekend. Volgens Lennart van der Meulen, netcoördinator van Nederland 3, is dat zelfs dé oplossing.
Lennart van der Meulen:
“Het zal niet meevallen om het tij te keren. De enige stap die De Mol kan nemen is een zender overnemen. Zo krijgt hij toegang tot betere programma-aankopen en dat is nodig om een scherp voorprogramma te creëren. Maar welk moment hij kan pakken om zijn zender neer te zetten weet ik niet.
“Talpa heeft geen grote, herkenbare cyclische events zoals Idols of Dancing with the Stars. Zoiets moet hij ontwikkelen; dat garandeert voor twintig of dertig weken anderhalf miljoen kijkers per aflevering. Zo bouw je aan marktaandeel. Doet hij dit niet, dan zal Talpa verder verzwakken. Tenslotte hoop ik dat ze heel veel gaan investeren in Nederlands drama en in een dagelijkse soap. Alle grote zenders in de wereld hebben dat.”
Hans Beerekamp:
“John de Mol moet na de zomer snel met een tweede zender komen. Dat is de enige kans om uit alle negativiteit te komen. John moet mijn inziens het gat opvullen dat gaat vallen bij Nederland 3. Hij moet zich richten op de doelgroep van de VPRO en van Talpa II een commerciële VPRO maken. Het is geen grote doelgroep, maar wel een kapitaalkrachtige wat interessant is voor adverteerders.
Talpa is aan het experimenteren met nieuwe televisie en gaat daar vrolijk mee verder. Ze zullen samenwerkingen aangaan om pay-per-view of abonnementskanalen aan te bieden. Ze zijn al de eersten geweest waarbij je een televisieprogramma terug kon kijken tegen betaling. Je kan je namelijk afvragen wat beter is: 10.000 mensen die 1.70 euro betalen om via internet een programma te bekijken, of gratis uitzenden voor 100.000 mensen. John de Mol is een innovator.”
Gijs ten Kate:
“Het imago moet fundamenteel worden verandert door het beleid af te stemmen op de waarden die het publiek belangrijk vindt. Maar de redding kan zijn als De Mol wordt ingehaald door de techniek. Zelf zegt De Mol dat hij het Nederlandse medialandschap voorbij gestreefd is. Als programma’s nog slechts digitaal worden uitgezonden en mensen van programma naar programma zappen, dan bestaat het fenomeen televisiezender zoals we die kennen niet meer en dan wordt het een heel andere wedstrijd.”
Henny Huisman:
“John zou van Talpa een echte sportzender moeten maken, daar komen de mensen op af. En daarnaast zou hij een tweede zender moeten hebben, dat een echte familiezender moet zijn.”
Cornald Maas:
“Talpa moet uit de betonnen doos komen waar ze aan redactietafels programmaformats bedenken. Ga de straat op en praat met mensen om erachter te komen wat er leeft onder de mensen. Het beste is om in alle rust te evalueren en de flops te dumpen en de successen uit te bouwen. Maar Talpa krijgt die rust niet, want iedereen zit er bovenop. Als je diep in De Mol’s hart kijkt, zie je dat hij het liefst een gezellige familiezender wil maken. Daar hoop ik op: amusement met enige diepgang en veel, nieuwe Nederlandse dramaseries.
Andere artikelen
De titel komt dan hier, lang wel nie