De magie van Te Land, Ter zee en in de Lucht

Dankzij Te Land, ter Zee en in de Lucht zitten er onuitwisbare kreten in ons collectieve geheugen. Fiets ´m d´r in! Blij dat ik glij! Iedereen kent ze. Deze zomer bestaat het langslopende amusementsprogramma van Nederland precies 40 jaar. Waarom is dit programma zo succesvol?

DOOR: GABRIEL ALEXANDER DERIGA
VOOR: VERONICA MAGAZINE

Het idee is simpel: Bouw een karretje en leg daarmee zo snel mogelijk een dwaas parcours af. Meer dan dat is Te land, ter Zee en in de Lucht (TLTZ) niet. En toch weet dit programma sinds 1971 miljoenen mensen te boeien. Presentator Ron Boszhard (47) heeft wel een idee hoe dat komt. “De mensen die meedoen zijn gewone mensen, zoals jij en ik.”
Veel van deze kandidaten zijn eendagsvliegen, die denken dat ze wel even gaan winnen omdat het er op tv simpel uitziet. Maar er doen ook die hard-fans mee, die ieder jaar een poging wagen. En mensen die reclame willen maken voor hun vereniging. Maar de mooiste categorie is misschien wel die van verliezers van weddenschappen. “Als jij verliest, moet je meedoen aan TLTZ”, dat werk.

Flinke smak
De zelf geknutselde voertuigen waarin de waaghalzen zich naar beneden storten zijn vaak knullig, maar komisch. En soms zelfs razendknap gemaakt. Zo kwam er eens een compleet kasteel voorbij. Hilarisch wordt het, wanneer zo´n schitterend knutselwerk al bij de start hopeloos in elkaar zakt. Het liefst gevolgd door een flinke valpartij. “Je kijkt omdat je toch wilt zien hoe iemand een flinke smakkert maakt”, zegt Evert de Graaf (51). Hij heeft al 75 keer meegedaan aan TLTZ. Eenmaal won hij de originaliteitsprijs. Ook knalde hij eens door een omheining waarna hij 20 meter omlaag stortte.

Leedvermaak is ook volgens Boszhard een belangrijk ingrediënt van TLTZ. “Maanden hebben die mensen gezwoegd om een karretje te bouwen. Vol trots vertellen ze er een mooi verhaal bij. Als je daar als tv-kijker naar kijkt, hoop je ondertussen toch stiekem dat het misgaat.”

Boszhard, die in 2007 het presentatiestokje overnam van Bert Kuizenga, vervolgt: “Daarnaast is het gewoon lekkere amusement. Het is ´hap snap´. Je hoeft niet zoals bij Wie is de Mol een uur lang geconcentreerd te kijken. Bij TLTZ kun je gemakkelijk naar de keuken om een blokje kaas te snijden, want bij terugkomst je zit er direct weer in.”

Ook de Hollandse kneuterigheid draagt bij aan het succes. “Het is kneuterig in positieve zin. Er zijn geen grote prijzen te winnen, slechts een waardebon of een klein reisje”, aldus De Graaf, die aankomend seizoen samen met zijn schoonvader en zoon te zien is in TLTZ. “En achter de schermen is het ook truttig. Zo heb je altijd mensen die de instructies niet goed gelezen hebben. Dan helpt iedereen mee om het wagentje op tijd om te bouwen.”

Met de ballen op de plank
Heb je het over TLTZ, dan kun je om één man niet heen: Johan Vlemmix (52). De beroemde Oranjefanaat en clown heeft het recordaantal deelnames op zijn naam staan. Liefst 100 keer gleed, vloog en viel hij naar beneden. “Mijn eerste keer was in 1977. Ik zei al snel: ´Als ik de 100 deelnames bereik, stop ik.´ In 1999 was dat zover. Daar baalde ik wel van, want ik wilde niets liever dan in zo´n karretje zitten.”

Gelukkig voor Vlemmix, werd hij een jaar later gevraagd als starter. “Op die plek voelde ik dezelfde spanning als toen ik deelnemer was. Je ziet kandidaten hoog boven bij de start staan en je weet dat ze zich afvragen: ´Klap ik straks niet keihard met mijn ballen op de plank?´.”

Met in totaal 148 optredens in TLTZ weet Vlemmix als geen ander het geheim van het zo succesvolle programma te ontrafelen. “De magie zit hem in het totaal. Het is het familiegevoel, de competitiestrijd, de saamhorigheid tussen de kandidaten en de gezelligheid. Ik word altijd blij als ik aan TLTZ denk, en volgens mij geldt dat voor veel mensen.”

Typisch Tros
Met TLTZ heeft de Tros misschien wel haar bekendste programma. Boszhard: “Niet voor niets presenteerde vooraanstaande Tros-gezichten als André van Duin, Bert Kuizenga en Jack van Gelder dit programma in het verleden.”

Vlemmix: “Je spreekt Tros en Te Land, ter Zee en in de Lucht in één adem uit. Het is het ultieme familieprogramma.” Boszhard sluit zich daarbij aan: “De Tros is er voor iedereen.” En dat blijkt wel uit de te vergeven prijzen. Niet alleen de snelste wint, maar ook degene in het meest originele voertuig wint een prijs. Zelfs de grootste loser wordt in het zonnetje gezet, hij krijgt de pechprijs. Deze gaat meestal naar degene die zich verwond heeft of waarvan het voertuig het al bij de start treurig genoeg heeft begeven.

Behalve kleurrijke mensen en even kleurrijke karretjes, kwamen de afgelopen veertig jaar de meest vreemde spellen langs. Van ´Met Glans van de Schans´ tot ´Lol aan de Katrol´. Boszhard heeft echter geen favoriet onderdeel. “Want wat ik het leukste vind, is steeds weer nieuwe mensen voor mijn microfoon. Iedereen heeft een eigen verhaal. Zo was er eens een man met een groot litteken op zijn wang. Bleek dat hij tijdens het maken van zijn karretje, zichzelf met de cirkelzaag had gesneden. Daar had hij het verder niet over, dat was niet belangrijk. Hij wilde alleen trots vertellen wat hij had gemaakt. Zo zie je, met je hele hebben en houden meedoen aan TLTZ, dáár gaat het om. Dat maakt het programma speciaal.”

Te Land, ter Zee en in de Lucht is na een jaar afwezigheid - in 2010 was er geen plek in de programmering - terug op de buis. Het wordt niet weggemoffeld in de middaguren, nee, het programma staat vol in de schijnwerpers. Het wordt prime time uitgezonden om 20.30 uur op Nederland 1.

In de eerste aflevering wordt afgetrapt met het oudste onderdeel: Tobbedansen. In een zelfgemaakte tobbe, kist of krat gaan deelnemers glijdend en varend naar de finishbel.